Trong nhiều năm, người ta vẫn tin rằng phụ nữ có tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ đặc biệt là Alzheimer cao hơn đơn giản vì họ sống lâu hơn nam giới. Tuy nhiên, khoảng cách tuổi thọ này đang dần thu hẹp: sức khỏe nam giới cải thiện rõ rệt, trong khi phụ nữ lại đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe kéo dài. Điều đó cho thấy câu chuyện không chỉ nằm ở tuổi thọ, mà còn ở những yếu tố sinh học và tâm lý khác biệt giữa hai giới. 

1. Sự khác biệt sức khỏe giữa nam và nữ

Nam giới có tỷ lệ tử vong cao hơn vì nhiều bệnh lý nghiêm trọng: tử vong do bệnh gan cao gấp 2,1 lần, HIV/AIDS gấp 2,7 lần và tự tử cao gấp 4,1 lần so với nữ giới.

Ngược lại, phụ nữ lại đối mặt với những vấn đề sức khỏe riêng: loãng xương, viêm khớp và đặc biệt là nguy cơ mắc các bệnh lý tâm thần.

Nhiều phân tích từ Mỹ, châu Âu, Anh, Úc và New Zealand cho thấy phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh tâm thần cao hơn khoảng 40%, trong đó:

• Nguy cơ trầm cảm: cao hơn 75%
• Nguy cơ rối loạn lo âu: cao hơn khoảng 60%

Những con số này được tổng hợp trong cuốn The Stressed Sex, nêu lên mức độ dễ tổn thương tâm lý của phụ nữ trong suốt cuộc đời.

2. Vậy điều này có liên quan đến sa sút trí tuệ?

Câu hỏi đặt ra là: nếu phụ nữ dễ gặp rối loạn tâm thần hơn, liệu điều đó có ảnh hưởng đến nhận thức và nguy cơ sa sút trí tuệ về sau?

Các thống kê lâu năm cho thấy phụ nữ chiếm tỷ lệ mắc Alzheimer cao hơn và thường giải thích điều này bằng tuổi thọ. Nhưng khi các nhà khoa học phân tích sâu hơn, họ nhận ra khoảng cách 5 năm tuổi thọ không thể giải thích hoàn toàn sự chênh lệch lớn này nhất là khi Alzheimer được cho là bắt đầu âm thầm 17-23 năm trước khi xuất hiện triệu chứng.

3. Tỷ lệ mắc Alzheimer: phụ nữ cao hơn đáng kể

• Ở tuổi 65, phụ nữ có 1 trong 6 khả năng phát triển Alzheimer
• Nam giới cùng tuổi chỉ có 1 trong 11

Tại Hoa Kỳ, trong 5 triệu người đang sống với Alzheimer thì 3,2 triệu là phụ nữ tức phụ nữ chiếm gần 2/3 số ca. Rõ ràng, sự chênh lệch này không thể chỉ do tuổi tác của phụ nữ. 

4. Những yếu tố góp phần tạo nên sự khác biệt

4.1. Ảnh hưởng của gen ApoE4

Một nghiên cứu công bố trên Annals of Neurology năm 2014 cho thấy biến thể gen ApoE4 yếu tố di truyền lớn nhất gây Alzheimer biểu hiện rất khác nhau giữa hai giới.

Khi phân tích khoảng 8.000 hồ sơ bệnh án:

• Phụ nữ mang ApoE4 có nguy cơ Alzheimer cao gấp đôi so với phụ nữ không mang gen.
• Nam giới mang ApoE4 lại không có nguy cơ cao hơn đáng kể so với nam không mang gen.

Điều này cho thấy yếu tố di truyền tác động lên phụ nữ mạnh hơn nhiều.

4.2. Sự thay đổi hormone theo tuổi

Một nghiên cứu đăng trên Journal of Alzheimer’s Disease cho thấy ở phụ nữ trẻ, ty thể được bảo vệ tốt hơn trước độc tính amyloid-beta (Aβ). Tuy nhiên:

• Khi bước vào tuổi mãn kinh
• Estrogen suy giảm mạnh, xem thêm tại đây 

Khả năng bảo vệ này biến mất, khiến não bộ dễ tổn thương hơn trước Aβ một trong những yếu tố chính liên quan đến Alzheimer. Dù nhiều nghiên cứu đã thử bổ sung estrogen cho phụ nữ lớn tuổi, kết quả vẫn chưa cho thấy hiệu quả điều trị rõ rệt.

4.3. Vai trò của lối sống và yếu tố tâm lý

Các nhà khoa học cũng xem xét liệu stress, trầm cảm hay gánh nặng cảm xúc (vốn gặp nhiều ở phụ nữ) có ảnh hưởng lâu dài lên sức khỏe não bộ hay không. Những yếu tố này có khả năng tác động gián tiếp, làm phụ nữ dễ suy giảm nhận thức hơn trong giai đoạn về già. 

Xem thêm bài viết ở đây: “Stress kéo dài: Biểu hiện và những tác hại”

5. Nghiên cứu về giới tính trong Alzheimer: bước tiến mới

Do còn quá nhiều câu hỏi chưa lời giải, Hiệp hội Alzheimer Quốc tế đã thành lập một nhóm chuyên gia về sinh học giới và thần kinh học. Từ đó, chương trình nghiên cứu SAGA Sex and Gender in Alzheimer’s ra đời nhằm tìm hiểu:

• Sự ảnh hưởng của hormone
• Các yếu tố lối sống
• Những cơ chế sinh học đặc trưng theo giới

Mục tiêu là làm rõ vì sao gần 2/3 người mắc Alzheimer là phụ nữ và từ đó tìm ra hướng phòng ngừa hiệu quả hơn.

Kết luận

Tỷ lệ phụ nữ mắc sa sút trí tuệ cao hơn không chỉ do tuổi thọ. Sự khác biệt về di truyền, hormone, sức khỏe tâm thần, lối sống và khả năng chịu stress đều góp phần hình thành bức tranh phức tạp này. Dù còn nhiều điều chưa sáng tỏ, hiểu rõ sự khác biệt giữa hai giới sẽ giúp thiết kế các chiến lược tầm soát và phòng ngừa phù hợp hơn trong tương lai.

_____________

CÔNG TY TNHH VINA BIOCARE VIỆT NAM

🎵Tiktok: https://www.tiktok.com/@vina.biocare.vit 

📌Shopee: https://shopee.vn/vinabiocarevn 

🌐Website: http://vinabiocare.com.vn/ 

📬Email: admin@vinabiocare.com 

☎️SĐT: 079 867 4111 

🌱Địa chỉ: Số nhà B10.17 Tầng 10 (officetel) Sunrise Cityview số 33 đường Nguyễn Hữu Thọ, Phường Tân Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam