Sa sút trí tuệ do mạch máu não: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Sa sút trí tuệ do mạch máu não là gì? Khám phá nguyên nhân, triệu chứng nhận biết sớm và cách phòng ngừa hiệu quả giúp bảo vệ trí não minh mẫn khi về già.

Bên cạnh Alzheimer, sa sút trí tuệ do mạch máu não là nguyên nhân phổ biến thứ hai gây suy giảm nhận thức ở người cao tuổi. Hội chứng này xảy ra do hệ thống mạch máu não bị tổn thương, làm suy giảm nghiêm trọng chức năng não bộ. Nhằm đồng hành cùng cộng đồng bảo vệ hệ thần kinh, Vinabiocare khuyến cáo việc phát hiện và kiểm soát bệnh từ sớm là vô cùng kiểm soát, tránh gây đe dọa trực tiếp đến chất lượng cuộc sống người bệnh.

1. Tìm hiểu chung về bệnh sa sút trí tuệ do mạch máu não

Không chỉ đơn thuần là căn bệnh tuổi già, sa sút trí tuệ do mạch máu não là hậu quả trực tiếp từ những tổn thương thầm lặng của hệ thống mạch máu nuôi não. Hãy cùng tìm hiểu những kiến thức cơ bản về định nghĩa, đối tượng nguy cơ và tầm quan trọng của việc phát hiện sớm căn bệnh này.

1.1. Sa sút trí tuệ do mạch máu não là gì?

Sa sút trí tuệ do mạch máu não là tình trạng suy giảm chức năng nhận thức do não bộ bị tổn thương khi lưu lượng máu nuôi não giảm, tắc nghẽn hoặc vỡ mạch. Điều này khiến các tế bào não không được cung cấp đủ oxy, dẫn đến tình trạng hoại tử hoặc chết đi.

Bệnh có thể khởi phát đột ngột ngay sau một cơn đột quỵ hoặc tiến triển âm thầm qua nhiều đợt đột quỵ nhỏ mà người bệnh không nhận ra. Các số liệu lâm sàng cho thấy, hội chứng này đặc biệt phổ biến ở nam giới và những người trên 70 tuổi.

1.2. Sự khác biệt cốt lõi giữa sa sút trí tuệ mạch máu và bệnh Alzheimer

Mặc dù đều gây suy giảm nhận thức, hai căn bệnh này có biểu hiện ban đầu hoàn toàn khác biệt:

• Bệnh Alzheimer: Triệu chứng đầu tiên và điển hình nhất là chứng quên, đặc biệt là suy giảm trí nhớ ngắn hạn.
• Sa sút trí tuệ do mạch máu não: Giai đoạn đầu ít ảnh hưởng đến trí nhớ nhưng suy giảm nghiêm trọng chức năng điều hành, khiến người bệnh gặp khó khăn khi lập kế hoạch, suy luận, phán đoán và mất tập trung.

2. Dấu hiệu và triệu chứng nhận biết bệnh

Triệu chứng của bệnh sa sút trí tuệ mạch máu rất đa dạng, phụ thuộc trực tiếp vào vị trí mạch máu bị tổn thương và mức độ nghiêm trọng của vùng não bị thiếu máu.

2.1. Suy giảm chức năng nhận thức và trí nhớ

Khi vùng vỏ não chịu trách nhiệm cho các chức năng cao cấp bị tổn thương, người bệnh sẽ bộc lộ các rối loạn nhận thức rõ rệt:

• Trí nhớ giảm sút, thường xuyên nhầm lẫn thông tin hoặc mất nhiều thời gian để xử lý một vấn đề đơn giản.
• Xuất hiện một hoặc nhiều hội chứng như: Vong ngôn (gặp khó khăn khi tìm từ ngữ để nói hoặc hiểu lời người khác), vong trí, vong hành (mất khả năng thực hiện các hành động có chủ đích dù cơ lực không bị liệt), hoặc giảm mạnh khả năng tư duy trừu tượng, tính toán.

2.2. Các rối loạn tâm thần và hành vi đi kèm

Không chỉ dừng lại ở tư duy, các tổn thương mạch máu não còn gây ảnh hưởng sâu sắc đến hệ thần kinh cảm xúc, dẫn tới:

• Người bệnh dễ rơi vào trạng thái rối loạn cảm xúc, biểu hiện qua sự lo âu quá mức, trầm cảm, dễ kích động, hoặc thờ ơ với xung quanh.
• Thay đổi nhân cách, hành vi không còn kiểm soát tốt. Ở các giai đoạn tiến triển nặng, người bệnh thậm chí có thể xuất hiện các triệu chứng loạn thần, hoang tưởng hoặc ảo giác.

2.3. Khi nào người bệnh cần gặp bác sĩ gấp?

Đặc điểm quan trọng của sa sút trí tuệ mạch máu là tiến triển theo mô hình “từng nấc”: nhận thức sẽ tụt dốc rõ rệt sau mỗi biến cố mạch máu (như đột quỵ, thiếu máu cục bộ), sau đó đi ngang một thời gian trước khi gặp biến cố tiếp theo. Do đó, nếu xuất hiện triệu chứng suy giảm nhận thức đột ngột kèm dấu hiệu thần kinh (yếu nửa người, nói ngọng, mất thăng bằng), người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được can thiệp kịp thời.

Xem thêm bài viết liên quan: “Phục Hồi Chức Năng Cho Người Sa Sút Trí Tuệ: Hướng Đi Mới Giúp Duy Trì Tự Chủ“

3. Nguyên nhân gây sa sút trí tuệ do mạch máu não

Cội nguồn của bệnh bắt nguồn từ sự hư hại của hệ thống lưới mạch máu nuôi dưỡng não. Y học hiện đại phân chia nguyên nhân thành các nhóm chính sau:

3.1. Nhóm bệnh lý ở các động mạch lớn

Đây là nguyên nhân thường gặp nhất liên quan trực tiếp đến các biến cố cấp tính. Tình trạng xơ vữa mạch máu làm hẹp lòng các động mạch lớn, hoặc sự xuất hiện của các cục máu đông làm tắc nghẽn dòng máu, dẫn đến nhồi máu não (đột quỵ diện rộng). Khi một vùng não lớn bị ngắt nguồn cung máu đột ngột, các tế bào chết đi sẽ ngay lập tức làm suy giảm khả năng tư duy và lý luận của bệnh nhân.

3.2. Nhóm bệnh lý ở các động mạch nhỏ

Đây là thể bệnh tiến triển âm thầm do tổn thương sâu bên trong các tiểu động mạch não, điển hình là bệnh Binswanger và nhồi máu ổ khuyết. Theo thời gian, các tổn thương nhỏ này tích tụ lại, gây phá hủy diện rộng chất trắng và đứt gãy đường truyền tín hiệu thần kinh, dẫn đến sa sút trí tuệ.

3.3. Các nguyên nhân mạch máu khác

• Xuất huyết não: Do vỡ các mạch máu trong não, khiến máu tràn ra chèn ép và làm chết các mô não xung quanh.
• Hội chứng amyloid não: Tình trạng protein amyloid tích tụ bất thường trên thành mạch máu não, làm mạch máu trở nên mỏng, dễ tổn thương và dễ vỡ.

4. Yếu tố nguy cơ và đối tượng có nguy cơ cao

Hầu hết các yếu tố nguy cơ của bệnh sa sút trí tuệ mạch máu cũng chính là các yếu tố nguy cơ gây ra bệnh lý tim mạch và đột quỵ.

4.1. Tác động của tuổi tác và lối sống

• Tuổi tác: Quá trình lão hóa tự nhiên khiến mạch máu mất đi độ đàn hồi và dễ bị xơ vữa. Nguy cơ bắt đầu tăng dần từ tuổi 50 và tăng vọt sau tuổi 65.
• Lối sống kém lành mạnh: Lạm dụng thuốc lá (chất nicotine làm co mạch và tăng xơ vữa), lười vận động thể chất, béo phì là những đòn bẩy thúc đẩy tổn thương hệ mạch máu nhanh hơn.

4.2. Các bệnh lý nền liên quan đến tim mạch

Những người sở hữu các bệnh lý nền sau đây có tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ do mạch máu não cao nhất:

• Tăng huyết áp: Áp lực máu cao kéo dài phá hủy các thành mạch máu nhỏ trong não.
• Đái tháo đường (Tiểu đường): Đường huyết cao làm tổn thương nghiêm trọng hệ thống mạch máu toàn thân, bao gồm cả mạch máu não.
• Tăng cholesterol máu (Mỡ máu cao): Thúc đẩy hình thành các mảng xơ vữa gây hẹp và tắc lòng mạch.
• Bệnh lý tim mạch: Rung nhĩ, bệnh cơ tim, van tim hay bệnh mạch vành là “nhà máy” dễ sản sinh ra các cục máu đông di chuyển theo dòng tuần hoàn lên gây tắc mạch não.

7. Kết luận

Sa sút trí tuệ do mạch máu não tuy tiến triển dai dẳng và không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả. Bằng cách quản lý tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu và duy trì lối sống lành mạnh, bạn sẽ chủ động bảo vệ hệ mạch máu và gìn giữ trí tuệ minh mẫn cho tương lai.

_____________

CÔNG TY TNHH VINA BIOCARE VIỆT NAM

🎵Tiktok: https://www.tiktok.com/@vina.biocare.vn

📌Shopee: https://shopee.vn/vinabiocarevn

🌐Website: http://vinabiocare.com.vn/

📬Email: admin@vinabiocare.com

☎️SĐT/Zalo: 079 867 4111 

🌱Địa chỉ: Số nhà B10.17 Tầng 10 (officetel) Sunrise Cityview số 33 đường Nguyễn Hữu Thọ, Phường Tân Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam