Hội Chứng Sundowning: Giải Mã Bí Ẩn “Rối Loạn Hoàng Hôn”

12/08/2026

Tìm hiểu hội chứng Sundowning (Hội chứng hoàng hôn): Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách chăm sóc an toàn, hiệu quả cho người bệnh sa sút trí tuệ.

Hội chứng Sundowning (Hội chứng hoàng hôn) khiến người bệnh sa sút trí tuệ đột ngột biến đổi tâm lý, trở nên bồn chồn hay tức giận khi chiều tà. Hiểu rõ nguyên nhân và cách ứng phó sẽ giúp người chăm sóc chủ động tạo dựng môi trường sống an toàn, bình yên cho người thân; đồng thời sự đồng hành từ các giải pháp chăm sóc sức khỏe toàn diện của Vinabiocare cũng mang lại sự hỗ trợ tối ưu, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho cả người bệnh lẫn gia đình.

TOC

Tổng quan về hội chứng Sundowning (Hội chứng hoàng hôn)

Để chăm sóc người bệnh hiệu quả, việc nắm rõ những thông tin cơ bản về hội chứng Sundowning là bước đầu tiên vô cùng quan trọng. Dù nghe có vẻ xa lạ, đây lại là hiện tượng tâm lý – hành vi rất phổ biến ở người cao tuổi mắc sa sút trí tuệ. Hãy cùng tìm hiểu bản chất và tầm quan trọng của việc nhận biết sớm hội chứng này ngay dưới đây.

Khái niệm hội chứng Sundowning là gì?

Hội chứng Sundowning (Hội chứng hoàng hôn) không phải là một căn bệnh độc lập mà là một nhóm các triệu chứng rối loạn hành vi, cảm xúc và thần kinh bùng phát hoặc trở nên tồi tệ hơn vào khoảng thời gian cuối ngày – thường là khi ánh sáng tự nhiên bắt đầu nhường chỗ cho bóng tối (khoảng từ 16h30 đến 20h).

Thuật ngữ “Sundowning” xuất phát từ từ “Sundown” (mặt trời lặn), phản ánh chính xác quy luật thời gian mà các triệu chứng nhiễu loạn tâm lý ở người bệnh bắt đầu xuất hiện.

Mối liên hệ giữa Sundowning và bệnh sa sút trí tuệ (Dementia)

Hội chứng hoàng hôn có mối liên hệ chặt chẽ với bệnh Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ khác:

Theo các nghiên cứu y khoa, có khoảng 20% đến 45% người mắc bệnh Alzheimer sẽ trải qua các đợt bùng phát hội chứng Sundowning ở các giai đoạn tiến triển của bệnh.
Hiện tượng này thường xuất hiện rõ rệt nhất ở giai đoạn giữa (giai đoạn trung bình) đến giai đoạn muộn của sa sút trí tuệ, khi vùng não điều khiển nhịp sinh học đã bị tổn thương đáng kể.

Tại sao việc nhận biết sớm hội chứng Sundowning lại quan trọng?

Giảm áp lực tâm lý cho người chăm sóc: Hiểu rằng hành vi chống đối hay gào khóc của người bệnh là do tổn thương não bộ (chịu ảnh hưởng bởi thời gian) chứ không phải do cố tình gây rối sẽ giúp người nhà giữ được sự kiên nhẫn và thấu hiểu.
Ngăn ngừa rủi ro cho người bệnh: Khi bị kích động lúc chiều tối, người bệnh rất dễ té ngã, đi lạc khỏi nhà vào ban đêm hoặc có hành vi tự gây thương tích. Nhận biết sớm giúp gia đình có biện pháp phòng ngừa và bảo vệ không gian sống kịp thời.

Dấu hiệu và triệu chứng nhận biết hội chứng Sundowning

Các biểu hiện của Sundowning rất đa dạng, có thể thay đổi tùy theo từng người và cấp độ tiến triển của bệnh sa sút trí tuệ.

Biểu hiện về cảm xúc và tâm lý của hội chứng Sundowning

Lo âu, sợ hãi gia tăng: Người bệnh bắt đầu tỏ ra bồn chồn, hoang mang không rõ lý do khi ánh sáng trong phòng giảm dần.
Nghi ngờ và hoang tưởng: Họ có thể cho rằng người nhà đang giấu đồ đạc của mình, có người lạ rình rập ngoài cửa, hoặc liên tục đòi “về nhà” dù họ đang ở chính căn nhà của mình.
Thay đổi tâm trạng đột ngột: Đang yên lặng chuyển sang gắt gỏng, khóc lóc, cáu kỉnh hoặc trầm cảm sâu sắc.

Biểu hiện về hành vi và thể chất

Lang thang, không chịu ngồi yên (Pacing): Người bệnh đi đi lại lại trong nhà, liên tục mở đóng tủ, di chuyển đồ đạc từ chỗ này sang chỗ khác một cách vô mục đích.
Hành vi hung hăng, chống đối: Nói to, la gào, xua đuổi hoặc thậm chí đánh tháo người chăm sóc khi họ cố gắng tiếp cận hay hỗ trợ.
Rối loạn giấc ngủ: Thao thức, không chịu đi ngủ, liên tục đòi ra khỏi giường, gọi người nhà dậy vào giữa đêm.

Quy luật thời gian xuất hiện triệu chứng

Thời điểm bùng phát: Thường bắt đầu rõ nhất vào khoảng cuối chiều (16h – 18h) và đỉnh điểm có thể kéo dài suốt nửa đầu đêm.
Thời điểm hạ nhiệt: Các triệu chứng thường biến mất hoặc giảm nhẹ đáng kể vào buổi sáng hôm sau, khi người bệnh thức dậy dưới ánh sáng mặt trời mới.

Xem thêm bài viết liên quan: “Top Các Bài Tập Rèn Luyện Trí Não Cho Người Già Giúp Trí Óc Minh Mẫn, Bổ Não“

Nguyên nhân hội chứng Sundowning và các yếu tố kích hoạt (Triggers)

Mặc dù nguyên nhân chính xác gây ra Sundowning vẫn chưa được kết luận đơn lẻ, các nhà y khoa chỉ ra sự kết hợp của nhiều yếu tố thần kinh, sinh học và môi trường:

Rối loạn nhịp sinh học và đồng hồ nội tại

Ở người khỏe mạnh, vùng dưới đồi (Suprachiasmatic nucleus) trong não đảm nhận vai trò làm “đồng hồ sinh học”, giúp điều hòa chu kỳ thức – ngủ dựa trên ánh sáng. Ở người mắc Alzheimer, vùng não này bị thoái hóa, dẫn đến:

Mất khả năng phân biệt ngày và đêm.
Giảm sản xuất hormone Melatonin (hormone gây buồn ngủ tự nhiên), khiến cơ thể khó đi vào giấc ngủ khi trời tối.

Yếu tố mệt mỏi và kiệt sức cuối ngày

Sau một ngày dài phải gồng mình để xử lý thông tin, giao tiếp và thích nghi với thế giới xung quanh (vốn đã rất phức tạp với người sa sút trí tuệ), bộ não của người bệnh trở nên kiệt sức vào cuối ngày. Sự mệt mỏi thể chất lẫn thần kinh này khiến họ dễ bị quá tải và bùng phát căng thẳng.

Tác động từ môi trường xung quanh

Ánh sáng nhòe và bóng đổ: Khi chiều tà, sự thay đổi mức độ ánh sáng tạo ra các khoảng bóng đổ tối góc tường hoặc trên sàn. Điều này dễ khiến thị lực suy giảm của người già nhìn nhầm thành “bóng người” hoặc “chướng ngại vật”, gây hoảng sợ.
Tiếng ồn và sự náo nhiệt: Giờ chiều tối thường là lúc các thành viên đi làm, đi học về, tiếng tivi, tiếng nấu ăn, nói chuyện nhộn nhịp có thể gây ra hiện tượng quá tải giác quan (sensory overload) cho người bệnh.

Các vấn đề sức khỏe thể chất đi kèm

Đau đớn không bày tỏ được: Đau khớp, đầy hơi, táo bón hay đau đầu vào buổi tối nhưng bệnh nhân không biết cách diễn đạt bằng lời, dẫn đến việc thể hiện qua sự bực bội và la hét.
Nhiễm trùng ẩn tàng: Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) là nguyên nhân rất phổ biến khiến người cao tuổi đột ngột bị kích động và nhầm lẫn nặng nề hơn vào buổi tối.
Chất kích thích: Việc tiêu thụ trà, cà phê, đồ uống có đường hoặc ăn quá no vào muộn thời gian trong ngày.

Lời kết

Hội chứng Sundowning dù là một thách thức lớn trong quá trình chăm sóc người bệnh sa sút trí tuệ, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và xoa dịu nếu chúng ta thấu hiểu nguyên nhân, nhận biết sớm dấu hiệu và chủ động tạo dựng một môi trường sống bình yên, khoa học. Sự kiên nhẫn, tình yêu thương cùng sự đồng hành của gia đình và các chuyên gia y tế chính là chìa khóa quan trọng nhất giúp người bệnh cảm thấy an toàn và được an ủi mỗi khi hoàng hôn buông xuống.

_____________

CÔNG TY TNHH VINA BIOCARE VIỆT NAM

🎵Tiktok: https://www.tiktok.com/@vina.biocare.vn

📌Shopee: https://shopee.vn/vinabiocarevn

🌐Website: http://vinabiocare.com.vn/

📬Email: admin@vinabiocare.com

☎️SĐT/Zalo: 079 867 4111

🌱Địa chỉ: Số nhà B10.17 Tầng 10 (officetel) Sunrise Cityview số 33 đường Nguyễn Hữu Thọ, Phường Tân Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam