Trong thế giới hiện đại, màn đêm không còn thực sự tối. Đèn đường, biển quảng cáo LED, cao ốc văn phòng, ánh sáng trong nhà và ánh sáng xanh từ màn hình điện thoại tất cả tạo nên một môi trường ô nhiễm ánh sáng ban đêm ngày càng gia tăng.

Những năm gần đây, giới khoa học bắt đầu quan tâm nghiêm túc đến câu hỏi: Ánh sáng ban đêm tác động đến nguy cơ mắc Alzheimer ra sao? Liệu đây có thể là một yếu tố nguy cơ Alzheimer thuộc nhóm môi trường và quan trọng hơn, có thể điều chỉnh được?

1. Nghiên cứu về ánh sáng ban đêm tác động đến nguy cơ Alzheimer

Một nhóm nghiên cứu tại Hoa Kỳ do Robin Voigt-Zuwala dẫn đầu đã phân tích dữ liệu từ 48 tiểu bang thuộc lục địa Mỹ nhằm đánh giá mối tương quan giữa ô nhiễm ánh sáng và bệnh Alzheimer.

1.1 Phương pháp nghiên cứu

• Sử dụng dữ liệu vệ tinh để đo cường độ ánh sáng nhân tạo vào ban đêm
• Phân loại thành 5 mức độ ô nhiễm ánh sáng
• So sánh với tỷ lệ mắc Alzheimer theo từng nhóm tuổi
• Đối chiếu với các yếu tố nguy cơ khác như tiểu đường, tăng huyết áp, đột quỵ, trầm cảm, béo phì…

Kết quả cho thấy: Ánh sáng ban đêm tác động đến nguy cơ mắc Alzheimer thông qua một mối liên hệ thống kê đáng chú ý, đặc biệt ở nhóm dưới 65 tuổi.

1.2 Kết quả theo nhóm tuổi của nghiên cứu ánh sáng ban đêm tác động đến Alzheimer

1.2.1 Nhóm từ 65 tuổi trở lên

Ở người cao tuổi, ô nhiễm ánh sáng ban đêm có tương quan với tỷ lệ mắc Alzheimer, nhưng mức độ ảnh hưởng thấp hơn so với các yếu tố chuyển hóa tim mạch như:

• Tiểu đường
• Tăng huyết áp
• Đột quỵ

Tuy nhiên, cường độ tiếp xúc ánh sáng ban đêm lại có mức liên hệ cao hơn so với:

• Lạm dụng rượu
• Trầm cảm
• Bệnh thận mạn tính
• Béo phì

Điều này cho thấy ánh sáng nhân tạo không phải yếu tố mạnh nhất nhưng cũng không phải là nhân tố không có ảnh hưởng. 

1.2.2 Nhóm dưới 65 tuổi phát hiện đáng chú ý nhất

Ở người dưới 65 tuổi, ánh sáng ban đêm là yếu tố có tương quan mạnh nhất với tỷ lệ mắc Alzheimer trong số các biến số được phân tích. Phát hiện này làm dấy lên giả thuyết rằng:

• Người trẻ có thể nhạy cảm hơn với rối loạn nhịp sinh học
• Lối sống đô thị khiến tổng thời gian tiếp xúc ánh sáng ban đêm tăng cao
• Thói quen sử dụng thiết bị điện tử vào ban đêm làm tăng phơi nhiễm ánh sáng xanh

Nói cách khác, ánh sáng ban đêm tác động đến Alzheimer có thể mạnh hơn ở nhóm khởi phát sớm.

2. Vì sao ánh sáng ban đêm có thể ảnh hưởng đến Alzheimer?

Hiện chưa có bằng chứng nhân quả tuyệt đối, nhưng có nhiều cơ chế sinh học hợp lý giải thích cho mối liên hệ này.

2.1 Rối loạn nhịp sinh học

Ánh sáng vào ban đêm đặc biệt là ánh sáng xanh ức chế sản xuất melatonin, hormone đóng vai trò:

• Điều hòa giấc ngủ
• Chống oxy hóa
• Bảo vệ tế bào thần kinh

Khi rối loạn nhịp sinh học kéo dài, cơ thể có thể gặp:

• Mất ngủ mãn tính
• Tăng stress oxy hóa
• Giảm hiệu quả dọn dẹp amyloid-beta trong não

 Mà Amyloid-beta là một trong những protein tích tụ đặc trưng trong bệnh Alzheimer.

2.2 Ảnh hưởng đến quá trình “làm sạch” não bộ

Trong giấc ngủ sâu, hệ thống glymphatic hoạt động mạnh để loại bỏ chất thải chuyển hóa khỏi não. Nếu giấc ngủ bị gián đoạn do tiếp xúc ánh sáng ban đêm kéo dài:

• Quá trình dọn dẹp protein độc hại suy giảm
• Nguy cơ tích tụ amyloid và tau tăng lên
• Tốc độ suy giảm nhận thức có thể nhanh hơn

Xem thêm bài viết có liên quan: “Dấu hiệu báo trước bệnh Alzheimer có thể đến từ việc rối loạn giấc ngủ. 1 số điều mà bạn chưa biết?”

2.3 Yếu tố di truyền và tính nhạy cảm cá nhân

Một số kiểu gen liên quan đến Alzheimer khởi phát sớm có thể làm tăng tính nhạy cảm với stress sinh học. Ánh sáng nhân tạo ban đêm có thể trở thành “chất xúc tác” trong môi trường đã có sẵn yếu tố nguy cơ di truyền.

2.3.1 Ánh sáng xanh là một trong những nhân tố cần lưu ý

Trong các loại ánh sáng nhân tạo, ánh sáng xanh có tác động mạnh nhất lên đồng hồ sinh học. Nguồn phổ biến gồm:

• Điện thoại thông minh
• Máy tính bảng
• Tivi
• Đèn LED trắng

Chỉ vài giờ tiếp xúc trước khi ngủ cũng đủ làm trì hoãn chu kỳ tiết melatonin.

3. Ý nghĩa của phát hiện “ánh sáng ban đêm tác động đến nguy cơ mắc Alzheimer”

Việc nghiên cứu cho thấy ánh sáng ban đêm tác động đến Alzheimer không đồng nghĩa với quan hệ nhân quả tuyệt đối. Tuy nhiên, nó gợi mở một vấn đề rất cần sự quan tâm và làm rõ vì đây có thể là yếu tố nguy cơ Alzheimer có thể thay đổi được. Khác với tuổi tác hay gen di truyền, mức độ tiếp xúc ánh sáng ban đêm hoàn toàn có thể điều chỉnh.

4. Cách giảm tiếp xúc ánh sáng ban đêm

Một số biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả:

• Sử dụng rèm chắn sáng khi ngủ
• Tắt bớt đèn sau 21-22h
• Chuyển sang ánh sáng ấm (2700K-3000K)
• Cài đặt bộ lọc ánh sáng xanh trên thiết bị điện tử
• Hạn chế sử dụng điện thoại ít nhất 60 phút trước khi ngủ
• Đeo bịt mắt khi cần thiết

Đây là những thay đổi chi phí thấp nhưng tiềm năng cao trong bảo vệ sức khỏe não bộ dài hạn.

5. Tìm hiểu sâu hơn về hạn chế của nghiên cứu “ánh sáng ban đêm tác động đến nguy cơ mắc Alzheimer”

• Chỉ dựa trên dữ liệu tại Hoa Kỳ
• Không theo dõi lịch sử cư trú cá nhân lâu dài
• Chưa đánh giá chi tiết ánh sáng trong nhà

Do đó, cần thêm các nghiên cứu dọc và thử nghiệm cơ chế để khẳng định liệu ánh sáng ban đêm có trực tiếp thúc đẩy tiến trình Alzheimer hay không.

Kết luận

Các bằng chứng hiện tại cho thấy ánh sáng ban đêm tác động đến nguy cơ mắc Alzheimer thông qua mối liên hệ đáng chú ý, đặc biệt ở người dưới 65 tuổi.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, làm việc ca đêm và lạm dụng thiết bị điện tử, ô nhiễm ánh sáng ban đêm có thể trở thành một yếu tố môi trường âm thầm ảnh hưởng đến chức năng nhận thức.

Dù chưa thể kết luận nhân quả, việc chủ động kiểm soát tiếp xúc ánh sáng ban đêm là một chiến lược phòng ngừa đơn giản, thực tế và có cơ sở sinh học rõ ràng.

Nhận thức đúng về cách ánh sáng ban đêm tác động đến nguy cơ mắc Alzheimer có thể giúp mỗi cá nhân điều chỉnh lối sống từ sớm – để bảo vệ não bộ không chỉ hôm nay, mà còn cho nhiều thập kỷ sau.

_____________

CÔNG TY TNHH VINA BIOCARE VIỆT NAM

🎵Tiktok: https://www.tiktok.com/@vina.biocare.vit 

📌Shopee: https://shopee.vn/vinabiocarevn 

🌐Website: http://vinabiocare.com.vn/ 

📬Email: admin@vinabiocare.com 

☎️SĐT/Zalo: 079 867 4111 

🌱Địa chỉ: Số nhà B10.17 Tầng 10 (officetel) Sunrise Cityview số 33 đường Nguyễn Hữu Thọ, Phường Tân Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam