Đối phó với những thay đổi hành vi do sa sút trí tuệ là thử thách lớn đối với gia đình và người chăm sóc. Khi các tế bào não dần thoái hóa, trí nhớ và nhận thức suy giảm, người bệnh không chỉ quên nhiều việc mà còn thay đổi tính cách, cảm xúc và hành vi. Hiểu được nguyên nhân và biết cách ứng xử đúng sẽ giúp hành trình chăm sóc bớt căng thẳng, đồng thời mang lại cho người bệnh cảm giác an toàn và được yêu thương.

1. Những dạng thay đổi hành vi thường gặp ở người sa sút trí tuệ

Ở giai đoạn trung bình đến giai đoạn muộn, sa sút trí tuệ không chỉ ảnh hưởng trí nhớ mà còn làm thay đổi cách người bệnh cư xử. Người bệnh có thể bộc lộ nhiều hành vi khác lạ như:

• Lặp đi lặp lại cùng một câu hỏi hoặc hành động

• Bồn chồn, đi qua đi lại, muốn ra khỏi nhà

• Thức dậy nhiều lần vào ban đêm, đảo lộn nhịp sinh hoạt

• Bám theo một người thân mọi lúc

• Thờ ơ, mất hứng thú, tự ti, không chăm sóc bản thân

Tìm hiểu thêm bài viết: 11 triệu chứng bệnh Alzheimer phổ biến bạn không thể bỏ qua

Những hành vi này thường không phải “cố tình”, mà phản ánh sự rối loạn của não bộ. Chính người bệnh cũng hoang mang, mệt mỏi và khó hiểu về bản thân, vì vậy người chăm sóc càng cần kiên nhẫn và cảm thông.

2. Cách đối phó với những thay đổi hành vi do sa sút trí tuệ

2.1. Ghi nhận, quan sát, tìm nguyên nhân

Một trong những cách hiệu quả nhất để đối phó với những thay đổi hành vi do sa sút trí tuệ là ghi chép lại:

• Hành vi xuất hiện vào thời điểm nào

• Trước đó người bệnh làm gì

• Có tiếng ồn, đông người, môi trường lộn xộn hay không

• Người bệnh có bị ép buộc thực hiện việc họ không thích hay không

Nhờ nhật ký hành vi, bạn có thể phát hiện yếu tố kích hoạt và chủ động điều chỉnh môi trường sống, lịch sinh hoạt hoặc trao đổi với bác sĩ về sử dụng thuốc khi cần thiết.

Đôi khi, hành vi bất thường xuất hiện do khó chịu cơ thể như táo bón, đau, nhiễm trùng, mất ngủ – chứ không chỉ do sa sút trí tuệ.

2.2. Tạo môi trường sống an toàn và dễ chịu

Để giảm căng thẳng tâm lý cho người bệnh, bạn có thể:

• Duy trì những hoạt động họ từng yêu thích

• Cho người bệnh nghe nhạc, hát, vận động nhẹ nhàng

• Massage thư giãn, nắm tay, ôm để tạo cảm giác an toàn

• Giữ không gian sống yên tĩnh, thoáng đãng, ít kích thích

• Nếu phù hợp, nuôi thú cưng để người bệnh trò chuyện và vuốt ve

Sự ổn định về môi trường giúp giảm đáng kể hành vi kích động, lo âu hoặc đi lang thang.

3. Đối phó với hành vi lặp đi lặp lại câu hỏi hoặc hành động

Người bệnh thường hỏi đi hỏi lại cùng một câu vì không giữ được trí nhớ ngắn hạn. Thay vì cáu gắt, người chăm sóc nên:

• Trả lời nhẹ nhàng, kiên nhẫn

• Tránh trách móc “vừa nói xong sao không nhớ?”

• Hỗ trợ người bệnh tự tìm câu trả lời (đồng hồ lớn, bảng lịch, ghi chú)

• Gợi lại những ký ức đẹp mà họ vẫn nhớ được

Sự lặp lại không phải làm khó người khác đó là tiếng kêu cứu của bộ não đang suy yếu.

4. Đối phó với hành vi bồn chồn, lo lắng, đi lang thang

Người sa sút trí tuệ dễ:

• Đi đi lại lại

• Đòi ra ngoài

• Muốn rời khỏi nhà không rõ lý do

Nguyên nhân có thể là lo âu, nhớ nhà, buồn bã hoặc cảm giác “không thuộc về nơi mình đang ở”. Người chăm sóc nên:

• Đảm bảo chế độ ăn uống đầy đủ

• Duy trì thói quen đi bộ và vận động nhẹ hằng ngày

• Đi dạo cùng người bệnh ở khu vực an toàn

• Để vật gì đó vào tay họ như chuỗi hạt, khăn, gối nhỏ giúp trấn an

Thiết bị định vị hay chuông báo động cũng rất hữu ích để ngừa lạc đường.

5. Đối phó với rối loạn giấc ngủ

Người bệnh có thể thức vào ban đêm và hoạt động như ban ngày. Điều này gây kiệt sức cho người chăm sóc. Để cải thiện:

• Cho người bệnh tiếp xúc ánh sáng tự nhiên ban ngày

• Tăng hoạt động buổi sáng và giảm kích thích buổi tối

• Hạn chế cà phê, rượu, nước tăng lực

• Tạo phòng ngủ yên tĩnh, ánh sáng nhẹ nhàng

Giấc ngủ tốt giúp giảm bồn chồn, lú lẫn và thay đổi hành vi vào ban ngày.

6. Đối phó với hành vi đi theo một người

Người bệnh thường bám theo người thân vì:

• Sợ hãi

• Cảm giác lạc lõng

• Khó nhận biết không gian quen thuộc

Bạn nên:

• Trấn an nhẹ nhàng, nắm tay, trò chuyện

• Hạn chế nói về người đã mất gây đau buồn

• Nhờ người khác phụ chăm sóc khi bạn bận việc nhà

Quan trọng nhất là giúp họ cảm thấy: “Mình không bị bỏ rơi”.

7. Đối phó với trạng thái tự ti, thờ ơ

Người bệnh có thể không còn hứng thú với:

• Gặp gỡ người quen

• Hoạt động yêu thích trước kia

• Chăm sóc ngoại hình

Điều này không phải “lười biếng” mà do khó khăn nhận thức và trầm cảm. Người chăm sóc nên:

• Động viên, không ép buộc

• Đưa người bệnh đến môi trường thân thuộc

• Giải thích trước về những người họ sẽ gặp để tránh hoang mang

8. Đối phó với hành vi kích động, la hét, bạo lực

Ở giai đoạn muộn, có thể xuất hiện:

• Kích động

• Chửi bới, la hét

• Ảo tưởng, ảo giác

Bạn cần nghĩ đến các nguyên nhân tiềm ẩn:

• Đau không được kiểm soát

• Nhiễm trùng (đặc biệt là đường tiểu)

• Tác dụng phụ thuốc

• Trầm cảm

Hãy giữ bình tĩnh, không đối đầu. Nếu tình trạng kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc an thần ngắn hạn.

Xem thêm bài viết liên quan tại đây

Kết luận

Đối phó với những thay đổi hành vi do sa sút trí tuệ không chỉ là kỹ năng chăm sóc y tế – mà là hành trình yêu thương, kiên nhẫn và thấu hiểu. Người bệnh không cố ý “khó chịu”; họ đang chiến đấu với bộ não dần mất kiểm soát. Sự nhẹ nhàng của bạn chính là liều thuốc quý nhất.