Nhận biết sớm sa sút trí tuệ do mạch máu não: 1 số nguyên nhân và các dấu hiệu điển hình

Sa sút trí tuệ do mạch máu não là một dạng suy giảm nhận thức phổ biến, xảy ra khi não bộ bị tổn thương do rối loạn tuần hoàn máu kéo dài hoặc đột ngột. Không giống Alzheimer tiến triển âm thầm, bệnh thường liên quan trực tiếp đến các vấn đề tim mạch, đột quỵ và có thể xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển theo từng đợt, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trí nhớ, tư duy và khả năng sinh hoạt hằng ngày.

1. Sa sút trí tuệ do mạch máu não là gì?

Sa sút trí tuệ do mạch máu não (vascular dementia) là tình trạng suy giảm chức năng nhận thức do tổn thương hệ thống mạch máu nuôi dưỡng não bộ. Khi não không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất, các tế bào thần kinh sẽ dần bị tổn thương, chết đi và mất kết nối với nhau, dẫn đến suy giảm trí nhớ, khả năng phán đoán, định hướng và hành vi.

Bệnh có thể xuất hiện sau:

• Một cơn đột quỵ lớn
• Nhiều đột quỵ nhỏ lặp lại
• Hoặc do tổn thương mạch máu âm thầm kéo dài mà người bệnh không nhận biết

2. Cơ chế hình thành sa sút trí tuệ do mạch máu não

2.1. Tổn thương mạch máu làm gián đoạn hoạt động não bộ

Não bộ hoạt động hiệu quả nhờ hệ thống mạch máu cung cấp liên tục oxy và glucose. Khi các mạch máu bị hẹp, tắc hoặc vỡ, dòng máu lên não bị suy giảm, khiến các vùng não liên quan đến trí nhớ và tư duy không thể hoạt động bình thường.

2.2. Thiếu oxy kéo dài gây chết tế bào thần kinh

Việc thiếu máu não kéo dài khiến tế bào thần kinh:

• Suy yếu chức năng
• Mất khả năng truyền tín hiệu
• Cuối cùng dẫn đến thoái hóa và chết tế bào

Hậu quả là các chức năng nhận thức cao cấp như tư duy, lập kế hoạch, chú ý và kiểm soát hành vi bị suy giảm rõ rệt.

3. Triệu chứng sa sút trí tuệ do mạch máu não thường gặp

Các biểu hiện của sa sút trí tuệ do mạch máu não có thể khác nhau tùy vị trí và mức độ tổn thương não, nhưng thường bao gồm:

3.1. Suy giảm trí nhớ và nhận thức

• Khó ghi nhớ thông tin mới
• Hay quên việc vừa xảy ra
• Mất khả năng tập trung và chú ý

3.2. Rối loạn chức năng điều hành

• Khó lập kế hoạch, sắp xếp công việc
• Giảm khả năng suy luận và ra quyết định
• Lúng túng khi xử lý các tình huống quen thuộc

3.3. Thay đổi hành vi và cảm xúc

• Dễ cáu gắt, lo âu hoặc trầm cảm
• Thờ ơ, giảm hứng thú với các hoạt động thường ngày
• Rối loạn nhân cách, cảm xúc không ổn định

4. Phân biệt sa sút trí tuệ do mạch máu não và Alzheimer

Mặc dù đều gây suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ do mạch máu não và Alzheimer có nhiều điểm khác biệt quan trọng. Nếu Alzheimer thường bắt đầu bằng suy giảm trí nhớ ngắn hạn và tiến triển chậm, thì sa sút trí tuệ mạch máu não lại nổi bật với rối loạn tư duy điều hành, chú ý và xử lý không gian.

Ngoài ra, bệnh mạch máu não thường tiến triển theo từng đợt, liên quan đến các biến cố mạch máu như đột quỵ, trong khi Alzheimer diễn tiến liên tục và âm thầm hơn.

5. Nguyên nhân gây sa sút trí tuệ do mạch máu não

5.1. Đột quỵ và nhồi máu não

Đột quỵ làm gián đoạn dòng máu lên não, gây tổn thương trực tiếp các vùng kiểm soát trí nhớ và tư duy.

5.2. Bệnh mạch máu nhỏ

Các tổn thương vi mạch kéo dài có thể âm thầm phá hủy não bộ mà không gây triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài.

5.3. Các yếu tố nguy cơ tim mạch

• Tăng huyết áp
• Đái tháo đường
• Tăng cholesterol máu
• Hút thuốc lá
• Rung nhĩ, bệnh mạch vành, bệnh van tim

Những yếu tố này làm tăng nguy cơ hình thành sa sút trí tuệ do mạch máu não, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi.

6. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đưa người thân đi khám sớm nếu xuất hiện:

• Suy giảm trí nhớ kèm tiền sử đột quỵ
• Thay đổi hành vi, tính cách bất thường
• Giảm khả năng tư duy, lập kế hoạch rõ rệt
• Lú lẫn, mất định hướng không giải thích được

Chẩn đoán sớm giúp làm chậm tiến triển bệnh và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

7. Cách phòng ngừa sa sút trí tuệ do mạch máu não

Mặc dù không thể chữa khỏi hoàn toàn, sa sút trí tuệ do mạch máu não hoàn toàn có thể phòng ngừa và làm chậm tiến triển bằng các biện pháp sau:

• Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu
• Duy trì chế độ ăn lành mạnh, hạn chế muối và chất béo bão hòa
• Tập thể dục đều đặn giúp tăng tuần hoàn máu não
• Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng kéo dài
• Không hút thuốc, hạn chế rượu bia
• Rèn luyện trí não thông qua đọc sách, học kỹ năng mới, giao tiếp xã hội

Xem thêm bài viết: “7 cách phòng ngừa sa sút trí tuệ hiệu quả từ sớm” 

Kết luận

Sa sút trí tuệ do mạch máu não là hậu quả trực tiếp của tổn thương mạch máu ảnh hưởng đến hoạt động não bộ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, kiểm soát tốt yếu tố nguy cơ tim mạch và duy trì lối sống lành mạnh đóng vai trò then chốt trong việc phòng ngừa và làm chậm tiến triển bệnh. Chủ động bảo vệ sức khỏe não bộ hôm nay chính là nền tảng cho chất lượng sống bền vững trong tương lai.

_____________

CÔNG TY TNHH VINA BIOCARE VIỆT NAM

🎵Tiktok: https://www.tiktok.com/@vina.biocare.vit 

📌Shopee: https://shopee.vn/vinabiocarevn 

🌐Website: http://vinabiocare.com.vn/ 

📬Email: admin@vinabiocare.com 

☎️SĐT: 079 867 4111 

🌱Địa chỉ: Số nhà B10.17 Tầng 10 (officetel) Sunrise Cityview số 33 đường Nguyễn Hữu Thọ, Phường Tân Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam